Ortografia na nowych zasadach. Profesor Zenon Lica tłumaczy najważniejsze zmiany [ROZMOWA]

16 stycznia na naszej antenie odbyła się rozmowa poświęcona właśnie tym zmianom. Gościem Piąteczkowej Audycji Porannej był dr hab. Zenon Lica, profesor Uniwersytetu Gdańskiego, językoznawca i członek Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych przy MSWiA.

Nowy rok przyniósł nie tylko kalendarzowe zmiany, ale również istotne modyfikacje w zasadach pisowni języka polskiego

Decyzją Rady Języka Polskiego od 1 stycznia obowiązuje zaktualizowany zestaw reguł ortograficznych, które mają uporządkować i uprościć wiele dotychczas problematycznych kwestii. To temat, który wzbudza duże emocje - zarówno wśród nauczycieli i uczniów, jak i osób dorosłych, na co dzień posługujących się językiem w pracy i życiu prywatnym. 

W naszym studiu pojawił się dr hab. Zenon Lica, profesor Uniwersytetu Gdańskiego, od lat zajmujący się językiem polskim, jego historią i współczesnymi przemianami. Nasza audycja była okazją do uporządkowania wiedzy o najważniejszych nowościach i wyjaśnienia, skąd wzięła się potrzeba tak szerokiej reformy właśnie teraz.

Od 1 stycznia 2026 roku wchodzi w życie 11 zmian w zasadach pisowni dotyczących łącznej i rozdzielnej pisowni wyrazów oraz stosowania wielkiej litery, opracowanych przez Radę Języka Polskiego. Zmiany te, wynikające z potrzeby dostosowania pisowni do uzusu językowego oraz badań współczesnych tekstów, mają na celu uproszczenie i ujednolicenie reguł ortograficznych. Nie są rewolucyjne - porządkują zasady, eliminują wyjątki i ułatwiają naukę. Niniejszy słownik prezentuje nowe reguły wraz z przykładami, aby pomóc użytkownikom w ich opanowaniu i świadomym posługiwaniu się językiem w bardziej przejrzystej ortograficznie rzeczywistości. 

- Polska Akademia Nauk

Podczas rozmowy poruszyliśmy m.in. temat pisowni nazw mieszkańców miast i regionów, które od tego roku zapisujemy wielką literą. Zmiana ta dotyczy również nazw przestrzeni publicznych (parków, kościołów czy ulic) gdzie oba człony nazwy własnej zapisuje się obecnie wielkimi literami. To wyraźny sygnał, że Rada Języka Polskiego dąży do większej konsekwencji i czytelności zasad.

Nie zabrakło także kwestii, które od lat sprawiały trudność uczniom i dorosłym użytkownikom języka. Nowe reguły dotyczące pisowni partykuły "nie” z imiesłowami mają zakończyć wieloletnie spory i wątpliwości. Z kolei zmiany w zapisie nazw marek porządkują praktykę językową, zbliżając ją do codziennego użycia.

Sporo uwagi poświęciliśmy również rozwiązaniom, które dają użytkownikom języka większą swobodę - jak możliwość zapisu przedrostków typu "eko”, "super” czy "mini” zarówno łącznie, jak i rozdzielnie. To przykład kompromisu między normą a żywym językiem, który stale się zmienia.

Ważnym elementem naszej rozmowy była także sytuacja w szkołach. Wprowadzony pięcioletni okres przejściowy ma ułatwić nauczycielom i uczniom dostosowanie się do nowych zasad bez obawy o natychmiastowe konsekwencje egzaminacyjne. To czas na naukę, oswajanie zmian i spokojne wdrażanie ich w praktyce.

Zmiany nie są rewolucyjne - porządkują zasady, eliminują wyjątki i ułatwiają naukę

Zachęcamy do wysłuchania rozmowy z dr. hab. Zenonem Licą. To rzetelne i przystępne wprowadzenie w nowe zasady, które od tego roku obowiązują nas wszystkich.

Profesor Zenon Lica prowadzi na Facebooku profil "Na słowo - Zenon Lica”, gdzie w przystępny sposób wyjaśnia językowe wątpliwości, komentuje zmiany w polszczyźnie i przybliża ciekawostki związane m.in. z nazwami miejscowości i przestrzenią publiczną. 

Dla tych, którzy chcą dogłębnie poznać nowe zasady pisowni, polecamy również sięgnąć po "Mały słownik ortograficzny - nowe reguły pisowni 2026”, dostępny online. Publikacja ta zawiera zaktualizowane zasady i jest świetnym narzędziem zarówno dla uczniów, nauczycieli, jak i wszystkich, którzy chcą pisać zgodnie z nowymi regułami. Można się z nią zapoznać TUTAJ.