Bezpieczni w słońcu: Jak chronić skórę i nie przegapić czerniaka? [ROZMOWA]

Statystyki, które dają do myślenia

Problem nowotworów skóry w Polsce przybiera na sile. Co roku odnotowuje się około 50 000 nowych zachorowań, z czego od 2,5 do 3 tysięcy stanowią czerniaki. Jak zauważa dr Chylicka, to tak, jakby co roku zachorowała niemal cała populacja miasta wielkości Tczewa. Co najbardziej niepokojące, liczba przypadków czerniaka podwaja się co dekadę.

Choć 75% zachorowań dotyczy osób powyżej 50. roku życia, czerniak jest obecnie najczęstszym nowotworem u młodych dorosłych (w wieku około 29 lat). Ekspertka podkreśla, że nasza skóra „pamięta” każde zaniedbanie z przeszłości.

Czasami pacjenci pytają, jak mówię, że dany problem powstał, dana choroba przyczyną danej choroby jest nadmierne napromieniowanie słoneczne, to mówią, ale ja się nie opalam. Ale ja wtedy pytam, a co było 20, 30, 40 lat temu? Te dawki promieniowania kumulują się w naszej skórze i o tym należy pamiętać.

- Joanna Chylicka, dermatolog

Grupy ryzyka i „pamięć” skóry

Kto powinien zachować szczególną czujność? W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się przede wszystkim osoby o jasnej karnacji (fototyp I i II), rudych lub blond włosach i niebieskich oczach. Kluczowe są również doświadczenia z dzieciństwa – oparzenia słoneczne przebyte w najmłodszych latach znacząco zwiększają ryzyko zachorowania w dorosłości. Dodatkowo czujność powinny zachować osoby z licznymi znamionami, historią czerniaka w rodzinie oraz te, które korzystały z solariów.

Jak rozpoznać zagrożenie? Zasada ABCDE i „Brzydkie Kaczątko”

Czerniak jest nowotworem podstępnym, ponieważ może pojawić się nie tylko na skórze, ale i na błonach śluzowych czy w gałce ocznej. Kluczem do wyleczenia jest wczesna diagnostyka – czerniak wykryty na wczesnym etapie jest w 100% wyleczalny.

W samobadaniu pomocna jest metoda ABCDE:

• A (Asymetria) – zmiana nie jest regularnym kołem.
• B (Brzegi) – nierówne, poszarpane lub karbowane granice.
• C (Color / Kolor) – kilka odcieni w obrębie jednego znamienia.
• D (Dialog / Średnica) – powyżej 6 mm.
• E (Ewolucja) – zmiana kształtu, koloru lub wielkości w czasie.

Ekspertka zwraca również uwagę na tzw. objaw brzydkiego kaczątka.

Najczęściej jest tak, że jeśli mamy znamiona, to one wszystkie są bardzo do siebie podobne. My to widzimy oglądając te znamiona dermatoskopem, że one tak jakby są wszystkie z jednej rodzinki podobne do siebie. A czerniak najczęściej jest tym brzydkim kaczątkiem, tą owcą czarną, tą inną zmianą. Jeśli coś takiego widzimy, to to jest też powód do tego, żeby się pokazać.

- Joanna Chylicka, dermatolog

Ważne jest, aby nie lekceważyć małych zmian – czerniak może mieć nawet 3 mm średnicy i od początku być zmianą nowotworową.

Nie tylko słońce – niewidzialne promieniowanie

Większość z nas myśli o ochronie tylko wtedy, gdy widzimy słońce. To błąd. Promieniowanie UVA stanowi 95% promieniowania docierającego do Ziemi i przenika przez chmury oraz szyby okienne, działając na nas przez cały rok. To ono odpowiada za starzenie się skóry i przebarwienia. Co więcej, nasza skóra musi mierzyć się także ze światłem niebieskim (HEV) emitowanym przez monitory i smartfony.

SPF 50 – konieczność czy marketing?

Doktor Chylicka rozwiewa wątpliwości: powinniśmy używać filtrów SPF 50+, które zapewniają najwyższą możliwą ochronę. Niskie filtry rzędu SPF 10 czy 15 w kremach do twarzy są często niewystarczające. Bardzo ważne jest również to, aby krem chronił zarówno przed UVB, jak i UVA (szukajmy symbolu UVA w kółeczku na opakowaniu).

Często nastolatkowie, którzy do mnie przychodzą martwią się, że taki filtr będzie ich zatykał, zapychał. W tej chwili mamy tak wiele możliwości, jeśli chodzi o wybór tego kosmetyku. Wiele firm produkuje takie podłoże za takie filtry, które są niekomedogenne, które nie zapychają, nie zotykają. Dla osób, które nie lubią się lepić i kleić, mamy też formuły jak żel, krem, suchy w dotyku. Naprawdę tego jest masa.

- Joanna Chylicka, dermatolog

Pamiętajmy o reatplikacji produktu co dwie godziny, gdyż filtry ścierają się i tracą swoją moc.

Obalamy mity: Witamina D3 i naturalne oleje

Jednym z najczęstszych argumentów przeciwko stosowaniu SPF jest obawa o niedobór witaminy D3. Dr Chylicka uspokaja: do jej syntezy wystarczy zaledwie 5 minut ekspozycji 18% powierzchni ciała (np. przedramion) dwa-trzy razy w tygodniu. Co więcej, nigdy nie nakładamy filtra tak szczelnie, by zablokować syntezę całkowicie.

Ekspertka odniosła się również do trendu stosowania olejów naturalnych (np. z pestek malin) jako zamienników filtrów.

One stanowią ochronę. One rzeczywiście zmniejszają tą przenikalność promieni UV do naszej skóry. Mają zdolności odbijania tego promieniowania, ale to jest naprawdę niewielki procent. To jest naprawdę niewielki procent. My się możemy tym wspomagać. To może być dołożone, natomiast to nigdy nie zastąpi filtra chemicznego, mineralnego. To jest nieporównywalna moc w ogóle.

- Joanna Chylicka, dermatolog

Profilaktyka to podstawa

Badanie znamion u dermatologa (dermatoskopia) jest szybkie, bezbolesne i powinno być wykonywane raz w roku. Podczas wizyty lekarz ogląda całe ciało – często to właśnie zmiany, których sami nie widzimy (np. na plecach czy pośladkach), okazują się najbardziej niebezpieczne.

Zadbaj o swoją skórę już dziś. Stosuj filtry, obserwuj znamiona i nie daj się zwieść wakacyjnym mitom. Twoja skóra ma doskonałą pamięć, a profilaktyka to najprostsza droga do zdrowia.

Chcesz dowiedzieć się więcej o różnicach między filtrami mineralnymi a chemicznymi? Interesuje Cię, jak chronić skórę przed światłem monitorów lub jakie antyoksydanty w diecie wspierają ochronę przeciwsłoneczną?

Zapraszamy do odsłuchania pełnej rozmowy z dr Joanną Chylicką w poniższym pliku audio: