Tropikalny kuzyn znanego boczniaka
Boczniak różowy (Pleurotus djamor) to bliski krewny boczniaka ostrygowatego, który od lat leży na sklepowych półkach. Pochodzi z tropików i subtropików obu Ameryk oraz Azji, gdzie rośnie gęstymi kępami na obumierających i martwych drzewach, np. palmach czy kauczukowcach. Ma cienkie, falowane kapelusze o średnicy 2–5 cm i bardzo krótki trzon, więc cała kępa przypomina bardziej rozkwitłą różę niż grzyba.
W Polsce zainteresowanie uprawą boczniaków wyraźnie rośnie. Instytut Ogrodnictwa zwraca uwagę, że obok klasycznego ostrygowatego coraz popularniejsze stają się inne gatunki, w tym właśnie różowy. Ciekawostką jest, że po raz pierwszy na większą skalę boczniaki zaczęto uprawiać w Niemczech w czasie I wojny światowej – jako sposób na uzupełnienie brakującej żywności.
Dlaczego zwykły parapet to za mało?
Tu zaczynają się schody. Różowy boczniak jest ciepłolubny i owocniki najchętniej wytwarza w temperaturze 24–32°C. Jego szary kuzyn potrzebuje wręcz chłodnego „szoku termicznego”, żeby zawiązać owocniki, a różowy – przeciwnie, lubi ciepło. Czy przy listopadowym oknie, od którego ciągnie chłodem, a kaloryfer wysusza powietrze, da się stworzyć mu tropiki? Z samą doniczką i spryskiwaczem bywa trudno.
Rozwiązaniem są niewielkie urządzenia typu grow box – coś w rodzaju miniaturowej szklarni dla grzybów. Mieszczą się na parapecie lub blacie i same pilnują wilgotności, temperatury oraz światła, więc nie trzeba mieć doświadczenia. Światło ma tu znaczenie, bo od niego zależy odcień kapeluszy – od jasnoróżowego po głęboki, czerwonawy róż.
Warto wiedzieć, co właściwie trafia do takiego urządzenia. Grzybnia to sieć cienkich, białych strzępek, które przerastają podłoże i czerpią z niego składniki odżywcze. To, co później zbieramy i kładziemy na patelni, to owocniki – tylko niewielka, widoczna część grzyba, której zadaniem jest wytwarzanie zarodników.
Przykładem jest boczniak różowy w postaci gotowego wkładu z grzybnią, który oferuje MykoGo – polski sklep z grzybniami i podłożami działający od 2001 roku. Trzeba jednak wiedzieć, że taki wkład jest przeznaczony wyłącznie do urządzenia Grow Box, a nie do samodzielnej uprawy. Sama obsługa jest prosta:
- wkład z grzybnią wkłada się do urządzenia,
- dolewa się wody,
- podłącza zasilanie,
- czeka na pierwsze owocniki.
Gatunek ten słynie z tempa – na podłożu z trocin czy słomy potrafi wytworzyć owocniki w ciągu 1–2 tygodni. Rosną więc dosłownie jak grzyby po deszczu, tyle że deszcz zastępuje automatyka. W warunkach domowych uprawa jest możliwa przez cały rok, a zbierać można tyle, ile akurat potrzeba do obiadu.
.jpeg)
Kiedy zbierać i jak przechowywać?
Najpiękniejsze są młode owocniki – wtedy kolor jest najbardziej intensywny, a z wiekiem blednie do kremowego różu. Brzegi kapeluszy na początku są płaskie, a później zaczynają się podwijać. To dobry sygnał, że pora sięgnąć po nożyk, bo przerośnięte boczniaki twardnieją i tracą smak.
Różowe boczniaki szybciej tracą świeżość niż inne odmiany, dlatego najlepiej zjeść je w ciągu kilku dni od zbioru. Jedna uwaga dla alergików: zarodniki boczniaka ostrygowatego są silnymi alergenami. Lekarze opisywali reakcje u osób prowadzących uprawy w zamkniętych pomieszczeniach – choć chodziło o farmy, a nie o jedno urządzenie w kuchni.
Czy różowy kolor zostanie na talerzu?
Niestety nie. Podczas gotowania kolor szybko znika, a grzyby przybierają barwę pomarańczowobrązową lub kremową. Na surowo smakują kwaśno i gorzkawo, więc trzeba je dobrze obrobić termicznie. Za to po obróbce odwdzięczają się mięsistą, sprężystą strukturą i wyraźnym smakiem umami.
| Cecha | Boczniak różowy | Boczniak ostrygowaty |
|---|---|---|
| Pochodzenie | tropiki i subtropiki | lasy strefy umiarkowanej i subtropikalnej |
| Temperatura owocnikowania | ok. 24–32°C | zwykle ok. 10–27°C |
| Barwa | od jasnego do ciemnego różu | od białej po szarą i brązową |
| Smak po usmażeniu | mięsisty, z nutą owoców morza | łagodny, z delikatnym zapachem anyżu |
| Trwałość po zbiorze | krótsza | dłuższa |
Usmażone na chrupko przypominają w smaku bekon albo szynkę, dlatego bywają polecane jako roślinny zamiennik boczku. Wystarczy masło, czosnek i chwila na rozgrzanej patelni. Łatwo przejmują smak towarzyszących im składników, więc dobrze odnajdują się w wielu daniach. Można je też dorzucić do makaronu, risotto albo pod koniec gotowania do zupy, by nie straciły sprężystości.
Grzyby, muzyka i telewizyjny teleturniej
Grzyby potrafią zawrócić w głowie nie tylko kucharzom. Amerykański kompozytor John Cage, znany z awangardowych utworów, był zapalonym grzybiarzem. W eseju łączącym muzykę z grzybami pisał: „Doszedłem do wniosku, że poświęcając się grzybom, można się wiele nauczyć o muzyce”.
W 1959 roku Cage pięć razy wystąpił we włoskim teleturnieju „Lascia o raddoppia?”, odpowiadając na pytania o grzyby. Zdobył główną nagrodę – 5 milionów lirów – za którą kupił m.in. furgonetkę volkswagena dla zespołu tanecznego Merce'a Cunninghama oraz fortepian. W finałowym pytaniu musiał wymienić z pamięci 24 nazwy grzybów z amerykańskiego podręcznika o grzybach – i zrobił to bezbłędnie. Kto by pomyślał, że wiedza o grzybach może się tak opłacić?
Domowa uprawa nie zastąpi jesiennego spaceru po lesie z koszykiem i zapachu mchu po deszczu. Pozwala jednak mieć świeże grzyby przez cały rok, także wtedy, gdy za oknem szaro i mroźno. A różowa kępa na kuchennym blacie to widok, który poprawia humor lepiej niż niejedna listopadowa prognoza pogody.

