Tczew patrzy na Lębork: Jak miasto powiększyło swoje granice?

Sprawdziliśmy, jak wygląda proces poszerzania granic miasta na przykładzie Lęborka. To właśnie m.in. z doświadczeń tego samorządu korzystają dziś władze Tczewa, które rozważają podobne działania. Chcieliśmy więc bliżej przyjrzeć się procedurom, kosztom oraz skutkom takich decyzji. Zarówno z perspektywy miasta, jak i gminy, która oddaje część swojego terytorium.

Poszerzenie granic Lęborka kosztem gminy Nowa Wieś Lęborska wywołało silne emocje po obu stronach. Władze miasta podkreślają korzyści rozwojowe i „usankcjonowanie rzeczywistości funkcjonalnej”, natomiast samorząd gminy wskazuje na straty finansowe, problemy organizacyjne oraz brak jasnych procedur prawnych. Spór wpisuje się w szerszą ogólnopolską debatę o zmianach granic administracyjnych między miastami a otaczającymi je gminami.

Miasto: granice nie nadążają za rzeczywistością

Burmistrz Jarosław Litwin podkreśla, że problem dotyczy wielu samorządów w Polsce, zwłaszcza tzw. gmin obwarzankowych. Jak wskazuje, mieszkańcy terenów podmiejskich korzystają z infrastruktury miejskiej, szkół, komunikacji, obiektów sportowych czy oferty kulturalnej, natomiast podatki trafiają do budżetów gmin ościennych.

Granice administracyjne powstałe kilkadziesiąt lat temu są dziś nieaktualne. Miasta funkcjonalnie dawno je przekroczyły.

- Jarosław Litwin, burmistrz Lęborka

Miasto wnioskowało o znaczne powiększenie powierzchni, jednak ostatecznie uzyskało ok. 17 proc. wnioskowanego obszaru. Decyzję zatwierdziła Rada Ministrów po procedurze prowadzonej m.in. przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Samorząd Lęborka podkreśla, że nawet częściowe poszerzenie granic oznacza impuls rozwojowy oraz dodatkowe dochody dla miasta.

Nowe tereny obejmują m.in. obszary inwestycyjne z firmami, fragmenty przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową oraz miejscowość Rybki, która jak wskazuje miasto, komunikacyjnie była związana z Lęborkiem od lat.

Jeszcze w lutym 2025 roku prezydent Tczewa Łukasz Brządkowski spotkał się z burmistrzem Lęborka i jak wskazał w swoich mediach społecznościowych było to spotkanie  o sprawach wspólnych dla obu samorządów. W styczniu bieżącego roku doszło do kolejnego spotkania włodarzy w ramach Związku Gmin Pomorskich, a w ostatnich dniach prezydent odwiedził Lębork kolejny raz. 

Apel do mieszkańców gminy ościennej, żeby starali się spróbować posłuchać te argumenty za, jeżeli są jakieś argumenty przeciw, to tqaswo też wyjaśniać, pytać prezydenta. Trzeba, opierać się na faktach, to no bo przecież generalnie to w tym wszystkim chodzi o dobro mieszkańców,

- Jarosław Litwin, burmistrz Lęborka

Posłuchajcie całej rozmowy z burmistrzem miasta Lęborka Jarosławem Litwinem, który przeprowadziła Aleksandra Hotowy.

Gmina: "wyniszczająca walka” i straty

Wójt gminy Nowa Wieś Lęborska, Szymon Medalion ocenia proces zdecydowanie inaczej. Jak podkreśla, gmina utraciła ok. 300 hektarów terenów, w tym obszary inwestycyjne i atrakcyjne lokalizacje rekreacyjne.

Od początku była to absurdalna propozycja. Nie dano nam szansy na realizację własnych planów rozwojowych.

- Szymon Medalion, wójt gminy Nowa Wieś Lęborka

Największym problemem mają być obecnie skutki organizacyjne dla mieszkańców przejętych terenów: zmiana adresów, dokumentów, danych w systemach czy kwestie odbioru odpadów. Wójt zwraca uwagę na przypadek domu pozostawionego formalnie w granicach gminy, ale otoczonego już terenami miasta, co powoduje praktyczne trudności z obsługą komunalną.

System prawny nie określa jasno procedur takich zmian. Mamy mnóstwo pytań i bardzo mało odpowiedzi.

- Szymon Medalion, wójt gminy Nowa Wieś Lęborka

Posłuchajcie całej rozmowy z wójtem gminy Nowa Wieś Lęborska Szymonem Medalionem, który przeprowadziła Aleksandra Hotowy.

Protesty i akcja #jestem ze wsi

Zmianie granic towarzyszyły protesty mieszkańców oraz kampania społeczna #jestem ze wsi, która zyskała rozgłos także poza regionem. Wójt wskazuje, że wsparcie innych samorządów, m.in. z rejonu Słupsk, Ustka czy Redzikowo, pozwoliło nagłośnić problem na szczeblu krajowym.

Samorządy wiejskie podkreślają, że zmiany granic często odbywają się „siłowo”, bez realnych negocjacji, co destabilizuje lokalne inwestycje i planowanie przestrzenne.

Pamiętam, jak obudziłem się w środku nocy i wyciągnąłem kartkę i zapisałem sobie #jestem ze wsi. Mówię, my musimy głośno o to wykrzyczeć, że mieszkanie na wsi jest fajne. Jeżeli ktoś się przeprowadza na wieś, to właśnie po to, żeby mieszkać na wsi, a nie dla dlatego, żeby ktoś go siłą wciągał w struktury miasta.

- Szymon Medalion, wójt gminy Nowa Wieś Lęborka

Potrzebna reforma systemowa

Obie strony, mimo konfliktu, wskazują na potrzebę zmian legislacyjnych. Burmistrz Lęborka uważa, że kwestie granic powinny być rozwiązywane systemowo przez państwo, a nie w drodze sporów między samorządami. Z kolei wójt gminy liczy na projekt ustawy przygotowany przez Polskie Stronnictwo Ludowe, który ma uregulować zasady korekt granic i wzmocnić pozycję gmin wiejskich. Projekt jest obecnie procedowany w Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.

To nie koniec sporów

Władze Lęborka nie wykluczają kolejnych wniosków o zmianę granic w przyszłości. Gmina zapowiada natomiast dalsze działania na rzecz ochrony swojego terytorium oraz doprecyzowania przepisów krajowych.

Od stycznia tego roku w województwie pomorskim swoje granice poza Lęborkiem poszyły Słupsk i Ustka, W ramach procedury miasta te powiększyły swoje terytoria od 17 do 27% wnioskowanych obszarów. 

Spór pokazuje szerszy problem polskiego systemu samorządowego: rosnącą rozbieżność między granicami administracyjnymi a rzeczywistym funkcjonowaniem obszarów miejskich i podmiejskich. W warunkach depopulacji i rosnących kosztów usług publicznych konfliktów tego typu może w najbliższych latach przybywać.